Ponad 100 lat sportu w Polsce Panta rhei

Ponad 100 lat sportu w Polsce Panta rhei

Woda od zawsze była żywiołem, który człowiek próbował ujarzmić. Już w roku 68 roku p.n.e zbudowano w Rzymie pierwszą pływalnię. Jej ruiny można oglądać do dziś w Termach Nerona.

Kiedy poproszono mnie o napisanie tekstu o tematyce sportowej nie zastanawiałam się długo. Pływanie to dyscyplina, z którą jestem związana od wczesnego dzieciństwa. Jako trzyletni topielec na warszawskim jeziorku Balaton zostałam uratowana przez przyjaciółkę moich Rodziców Niemkę Verenę. Potem byłam adeptem sztuki pływania, szkolona przez Mistrza Pływania mojego nieżyjącego już Wuja Michała Nowosielskiego herbu Sas. Następnie stałam się zawodnikiem amatorem oraz rodzicem zawodników: Edyty i Huberta Ilewiczów. Obecnie wraz z córką Edytą pracujemy jako sędziowie pływania Warszawsko-Mazowieckiego Okręgu Związku Pływackiego.
Postanowiłam wprowadzić czytelników w temat wydawałoby się znany oraz zaznaczyć w historii sportu obecność ludzi ze środowiska szlacheckiego.

Trochę historii:
W 1886 roku w Londynie zostało założone Towarzystwo Pływackie i tam zorganizowano zawody na Tamizie na dystansie 1 mili ( sic.1609,34m) Pływanie ujęto już w programie pierwszych nowożytnych Igrzysk Olimpijskich w Atenach w 1896 roku.
Na następnych IO w Paryżu w 1900 roku włączono do programu zawodów piłkę wodną, a w 1904 roku na IO w Saint Louis –skoki do wody.

Pływanie (najbliższe mojemu sportowemu duchowi) jest w planie rywalizacji od początku nowożytnych igrzysk od 1896 roku. To dyscyplina olimpijska, która równocześnie z odzyskaniem przez Polskę niepodległości rozwijała się i stała się sportem popularnym na skalę masową . Różnorodność przepisów pływania na świecie wywołała konieczność ujednolicenia ich zasad. W związku z tym w 1908 roku powstała Federation Internationale de Natation Amateur FINA, do której Polska przystępuje w roku 1923.

W Polsce zawody pływackie odbywają się już w roku 1861 w Warszawie. 22 uczestników płynie Wisłą z Wilanowa do Warszawy pokonując dystans 8 km. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” organizuje 5 września 1897 roku w Krakowie wyścigi pływackie na Wiśle na dystansie 600 m. W rywalizacji sportowej bierze udział 7 zawodników. Najszybszy jest Pan Kłosowski, który kończy wyścig z wynikiem 9 min 25 sek. (sic. dla porównania w 2006 roku Mateusz Sawrymowicz na dystansie 800 m stylem dowolnym na basenie 50 m uzyskuje wynik 7:41,12). Sukcesy sportowe Polaków w okresie zaborów pomagają odnaleźć tożsamość młodemu pokoleniu. Choć jeszcze wiele lat upłynie zanim Reprezentanci Polski wystąpią pod własną flagą w Paryżu w roku 1924. Wraz z odzyskaniem niepodległości 11 listopada 1918 roku, w Polsce w sposób naturalny tworzone są warunki do uprawiania sportu będącego tak ważną częścią kultury.
Sport przybiera zorganizowane formy i tworzony jest od podstaw.
12 października 1919 roku powstaje Polski Komitet Igrzysk Olimpijskich. PKIO, który ma przygotować polskich zawodników do pierwszych Igrzysk Olimpijskich, mają one rozpocząć się w sierpniu 1920 roku w Antwerpii. Pierwszym prezesem PKIO jest Stefan książę Lubomirski herbu Szreniawa bez Krzyża, kolejnym prezesem jest Kazimierz Lubomirski tego samego herbu Szreniawa bez Krzyża. Protektorat nad nowopowstałym Komitetem Olimpijskim obejmuje naczelnik państwa Józef Piłsudski herbu własnego Piłsudski (odmiana herbu Kościesza)

Przed pierwszą nowożytną Olimpiadą dla Polaków.

Gdy w łódzkiej fabryce Scheiblera szyte są pierwsze stroje reprezentacyjne dla zawodników mających wystąpić na IO w Antwerpii w ośmiu ośrodkach treningowych trwają intensywne przygotowania sportowców. Na wschodzie kraju zaczyna się wojna polsko–bolszewicka i krzyżuje plany przygotowań. W ostatniej chwili start Polaków w Antwerpii zostaje odwołany. Kiedy 14 sierpnia 1920 roku król Belgii Albert I otwiera Igrzyska Olimpijskie w Antwerpii, przyjmując po raz pierwszy przysięgę olimpijską składaną przez uczestników zawodów, spod powiewającej po raz pierwszy w historii flagi olimpijskiej wzbijają się w niebo gołębie pokoju. W tym samym czasie pułki polskie pod Radzyminem szykują się do decydującego boju. W wojnie polsko-bolszewickiej bierze udział ponad 90% kandydatów na olimpijczyków. Przegląd Sportowy nadmienia o sportowcach :Wśród szeregów żołnierskich nigdy ich nie brakowało, a haracz krwi aż nadto obfity…

Zbliżająca się ze wschodu nawałnica bolszewicka kazała zapomnieć o sporcie, zamiast dysku chwycić karabin, oszczep zastąpić granatem. Tak rodzą się tradycje polskiego sportu zawsze związane z walką o wolność i niepodległość kraju.

Kolejne szanse na starty w Igrzyskach Olimpijskich

Polacy oficjalnie występują na olimpiadzie w Paryżu w 1924 roku. I to właśnie dopiero Francja jest miejscem, w którym polscy sportowcy zdobywają pierwsze medale olimpijskie. Dlatego nie można pominąć osiągnięć sportowych Polaków w Paryżu srebrne krążki zdobywają kolarze torowi: Jan Łazarski, Franciszek Szymczyk, Tomasz Stankiewicz i Józef Lange, a w występie indywidualnym Adam Królikiewicz uzyskuje brąz w jeździectwie.

W okresie 1918-1939 w naszym kraju powstały kolejne związki sportowe i urzędy nadzorcze. Od roku 1927 nad całością spraw związanych ze sportem czuwa Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego (PUWFiPW) i to kompetencjom tego urzędu Polacy zawdzięczają sprawną działalność na polu kultury fizycznej. W okresie międzywojennym intensywnie rozwijają się takie dyscypliny, jak: jazda konna, lekkoatletyka oraz piłka nożna. Polacy w dziedzinie sportów lotniczych swoimi umiejętnościami nie ustępują reprezentantom innych krajów. W sztuce jazdy konnej celują szczególnie wojskowi, z tytułu tradycji kawaleryjskich w Polsce, które stanowią istotną część sił zbrojnych odrodzonej Polski. Wybitnym kawalerzystą jest m.in. wielokrotny medalista i uczestnik różnych zawodów hippicznych, Henryk Dobrzański „Hubal” herbu Leliwa.

Z IO w Amsterdamie w 1928 roku Polacy wracają z pierwszym złotym medalem. Zdobywa go lekkoatletka Halina Konopacka, wygrywa konkurs rzutu dyskiem. A przecież kobiety dopiero od 1912 roku mogą brać udział w Igrzyskach Olimpijskich. Halina Konopacka zapisuje się w historii nie tylko w sporcie lecz także jako uczestniczka ewakuacji złota Banku Polskiego w roku 1939. Jest kierowcą jednej z ciężarówek przewożących złoto na trasie Polska Rumunia Francja. W następnej dekadzie medale przywożą do Polski ówcześni najpopularniejsi sportowcy Polski międzywojennej biegacze: Janusz Kusociński (złoto na IO 1932 r. w Los Angeles) oraz Stanisława Walasiewicz (złoto na IO w Los Angeles i srebro w Berlinie w roku 1936). Walasiewicz ginie śmiertelnie postrzelona podczas napadu na sklep w 1980 roku w USA.
Zgodnie z amerykańskim prawem zostaje poddana sekcji zwłok, która wykazuje interseksualność, tzn. posiadanie żeńskich i męskich narządów płciowych. Badania genetyczne wykazują także obecność chromosomu Y. Międzynarodowy Komitet Olimpijski oraz Międzynarodowa Federacja Lekkiej Atletyki nie odnoszą się oficjalnie do sprawy
.
Wedle urzędowych dokumentów w roku 1921 mamy 70 tys. polskich zawodniczek i zawodników. W ciągu kilku lat liczba ta przekracza 100 tys., a u progu II wojny światowej trenuje ponad 350 tys. sportowców. Zapał i ciężka praca sprawiają, że sukcesy przychodzą. Zaczynamy od dwóch medali podczas Igrzysk Olimpijskich w 1924 roku przy 65- osobowej reprezentacji.

Od 1924 roku do 2016 roku w letnich IO polskie reprezentacje biorą udział w rywalizacji sportowej wykres poniżej:

Pływanie w Polsce

Polski Związek Pływacki powstał w 1922 roku. W pierwszym zjeździe delegatów PZP uczestniczyli przedstawiciele 9 klubów z całej Polski. W 1923 roku w PZP zarejestrowanych było 16 klubów i 97 zawodników-głównie z Warszawy, Krakowa, Lwowa, Łodzi i Śląska. W tymże roku zorganizowano pierwsze Mistrzostwa Polski w Pływaniu. Zawody przeprowadzono w Warszawie. W przybrzeżnym basenie na rzece Wisła w pięciu konkurencjach pływackich męskich i czterech damskich oraz w skokach do wody.

W 1923 roku PZP został przyjęty do FINA i dostosował się do przepisów obowiązujących i od tego momentu rekordy mogą być ustanawiane tylko na wodach stojących.

W 1926 roku zadebiutowaliśmy w Mistrzostwach Europy w Budapeszcie, w 1928 roku na IO w Amsterdamie, gdzie Polskę reprezentowali:

Róża Kajzer z Katowic na 200 m st. klasycznym
Władysław Kuncewicz (herbu Łabędź) na 100 m st. dowolnym

W roku 1939 w PZP zarejestrowanych jest 97 klubów pływackich zrzeszających 3540 zawodników. W lecie 1939 roku odbyły się ostatnie przed wojną Mistrzostwa Polski w Pływaniu. Tak się w tym roku szczęśliwie złożyło, że Przyjaciel rodziny Tomasz Chlebicki nabył z myślą o mnie w krakowskim antykwariacie medal pływacki, który podarował mi w prezencie. Zainteresowała mnie historia medalu i zaczęłam poszukiwania w archiwalnych numerach prasy sportowej. Odnalazłam pływaka i zawody, na których rzeczony medal został zdobyty. Zdobył go Pan Białyński na ostatnich Mistrzostwach Polski okresu międzywojennego, które odbyły się w sierpniu 1939 roku, pokonawszy dystans 200 m stylem dowolnym w czasie 2:34,60.

W okresie międzywojnia powstają 352 pływalnie i 21 basenów krytych. Dalszy rozwój dyscypliny przerywa II wojna światowa. Już pół roku po zakończeniu działań wojennych, w październiku 1945 roku, grupa działaczy reaktywuje PZP z siedzibą w Poznaniu. To właśnie Poznań w 1946 roku jest gospodarzem pierwszych powojennych Mistrzostw Polski. Wyniki nie napawają optymizmem, co jest zrozumiałe. Pod koniec 1946 roku w PZP zarejestrowanych jest już 50 klubów i około 1500 zawodników.

 

 

Fot. Pływacy Legii Poznań, zwycięzcy wyścigu sztafetowego 5×50 m
w latach 20. XX wieku  |  1924-1927 z zasobów www.cyryl.poznan.pl

W 1949 roku siedziba PZP zostaje przeniesiona z Poznania do Warszawy.
Organizacja serii zawodów Puchar Miast przynosi nieoczekiwane rezultaty i odkrywa pierwsze talenty pływackie. 21 letni Gotfryd Gremlowski z Bytomia na IO w Helsinkach 1952 roku na 400 m i 1500 m stylem dowolnym awansuje do półfinałów.
W 1953 roku 19-letni Marek Petrusewicz trenujący we Wrocławiu, a pochodzący z Wilna ustanawia rekord świata 1:10,90 na 100 m st. klasycznym. Rok później na Mistrzostwach Europy w Turynie Marek Petrusewicz zdobywa srebro na 200 m st. klasycznym.

W 1955 roku Gotfryd Gremlowski podczas Światowych Igrzysk Młodzieży w Warszawie zdobywa złote medale na 400 i 1500 m st. dowolnym. Rok 1960 Andrzej Kłopotowski pierwszy Polak, który awansuje do finału olimpijskiego w Rzymie. Nie tylko świetny pływak, lecz także absolwent LO im. Batorego, Politechniki Warszawskiej i Uniwersytetu Harvarda .

W 1961 roku powołane zostają Ogólnopolski Komitet Upowszechniania Pływania i Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. Sukcesy sportowe odnosi wielokrotny Mistrz Polski Jerzy Mroczkowski herbu Nałęcz.

 

 

fot. Rok 1961 Bohdan Tański herbu Jastrzębiec źródło Arch.Bohdan Tański

Dopiero w drugiej połowie lat sześćdziesiątych pojawiają się pierwsze stacjonarne Ośrodki Olimpijskie w Warszawie, następnie w Gdańsku i Wrocławiu. W roku 1975 w Polsce jest już ponad 100 krytych 25-metrowych pływalni. W tym samym roku Polka Teresa Zarzecka pokonuje wpław kanał La Manche z czasem nie pobitym do dziś.
Pierwszy medal olimpijski w Moskwie w 1980 roku w pływaniu zdobywa 16-letnia Agnieszka Czopek. Igrzyska bojkotuje większość krajów zachodnich jako sankcje na ZSRR za interwencję zbrojną w Afganistanie.

W 1984 roku XXIII IO w Los Angeles są bojkotowane przez ZSRR i większość państw socjalistycznych w tym Polskę, dllatego nasi zawodnicy nie startują w tych zawodach.
Na IO w Seulu w 1988 roku Artur Wojdat zdobywa brązowy medal na 400 m stylem dowolnym.

Następne Igrzyska odbywają się w Barcelonie w 1992 roku, gdzie Rafał Szukała na 100 m motylkiem zdobywa srebrny medal. W 1996 roku IO organizowane są w Atlancie. Niestety igrzyska bez medali i bez Eugeniusza Pietrasika wiceprezesa PKOL, szefa misji olimpijskiej w Atlancie, który umiera podczas ceremonii otwarcia .W Atlancie podczas IO terroryści dokonują zamachu bombowego, w wyniku ,którego giną 2 osoby, a 111 zostaje rannych. W nowym millenium IO zorganizowano w Australii w Sydney gdzie po raz pierwszy rywalizację przeprowadzono m.in. w triatlonie i skokach synchronicznych do wody.

W 2004 roku następuje pasmo sukcesów pływaczki Otylii Jędrzejczak. Na IO w Atenach zdobyła 1 złoty i 2 srebrne medale. XXIX IO w Pekinie w roku 2008, co prawda polscy pływacy nie zdobywają na tych igrzyskach medali, ale legenda amerykańskiego pływania Michael Phelps przyćmiewa wszystkich zawodników olimpiady i zdobywa rekordową liczbę złotych medali osiem podczas jednych zawodów.

Kolejne IO odbywają się w Londynie (2012 r.), potem w 2016 roku w Rio de Janeiro- znowu bez medali dla pływaków polskich, jednak z nadzieją na przyszłość w pływaniu : Konrada Czerniaka trzykrotnego medalistę Mistrzostw Świata i dwukrotnego Mistrza Europy, Kacpra Majchrzaka, Joanny Zachoszcz, którzy startują w finałach.
Aktualnie zawodnicy przygotowują się do IO w Tokio w 2020 roku.

Obecnie PZP zrzesza dyscypliny:

  • Pływanie (w tym na wodach otwartych, synchroniczne i Masters grupa pływacka dla dojrzałych miłośników pływania bez ograniczeń wiekowych)
  • Piłka wodna
  • Skoki do wody

W pływaniu wyróżniamy 5 pływania:
-dowolny, pot. kraul
-grzbietowy, pot. grzbiet
-klasyczny, pot. żabka
-motylkowy, pot. delfin / żartobliwie koń
-zmienny-zawiera wszystkie w.w., każdy odcinek musi być pokonany w odpowiedniej kolejności.

Podczas startu indywidualnego: motyl, grzbiet, klasyk i dowolny. Podczas startu sztafetowego: grzbiet, klasyk, motyl, dowolny.

Na imprezach głównych obowiązują przepisy FINA i PZP. Wiele zamieszania wywołały nowoczesne stroje pływackie ,w których pływali zawodnicy na XIII Mistrzostwach Świata w Rzymie w 2009 roku. W Rzymie doszło do całkowitego wypaczenia rywalizacji sportowej. Stroje piankowe poprawiające wyporność i profil zawodnika, spowodowały, że na Foro Italico pobito aż 43 rekordy świata. Za wycofaniem strojów byli nawet sami zawodnicy, tłumacząc, że stroje same za nich pływają. Poprzednia rekordowa impreza igrzyska olimpijskie w Montrealu przyniosła 29 rekordów świata. Wówczas zawody zdominowały pływaczki z NRD, a ze sprzętu pływackiego wprowadzono okulary.
Rekordy Polski pobite w Rzymie zostaną utrzymane padło ich 11. FINA podejmuje decyzję o zakazie używania neoprenowych strojów począwszy od 1 stycznia 2010 roku. Obecnie, strój pływacki dla mężczyzn nie może sięgać powyżej pępka ani poniżej kolan, a dla kobiet nie może zakrywać szyi, ramion ani sięgać poniżej kolan. Wszystkie stroje muszą być wykonane z materiałów tekstylnych i posiadać aprobatę FINA, którą umieszcza się na każdym stroju w postaci trwale nadrukowanego kodowanego certyfikatu (na tylnej części kostiumu biało czarny prostokącik).

Stroje startowe są kosztowne: męski w granicach 400-900 zł, damski w przedziale 500-1500 zł, cena zależy od marki, modelu. Niestety stroje nie są trwałe, wystarczają na kilkanaście startów ponieważ tkanina pod wpływem działania chloru traci strukturę mocno opinającą mięśnie.

 

 

Akademickie Mistrzostwa Polski Lublin 2019 Start Edyty Ilcewicz 100m
stylem klasycznym | Fot. www.megatiming,pl

Pływacy z grupy Masters

Wśród naszej społeczności jest osoba, która odniosła ogromne sukcesy, zarówno jako propagator pływania, jak i jako zawodnik.

Bogdan Ciundziewicki herbu Następ-Rudnica Prezes Oddziału Gdańskiego Związku Szlachty Polskiej w latach 2007-2008. W latach 50-tych był zawodnikiem członkiem Kadry Narodowej, specjalizował się w stylu klasycznym. Wielokrotny rekordzista Polski. Działacz w Gdańskim i Pomorskim Związku Pływackim, Polskim Związku Pływackim,
Międzynarodowy Sędzia Pływania, Szkoleniowiec sędziów z ramienia MKOL, Europejskiej i Światowej Federacji Pływania FINA, w 1988 w Seulu i w 1996 roku w Atlancie był sędzią głównym Igrzysk Olimpijskich (to najwyższe wyróżnienie w karierze sędziego pływania).

 

 

Fot. Bogdan Ciundziewicki

Emerytowany wykładowca Wyższej Szkoły Morskiej i Politechniki Gdańskiej po zakończeniu kariery zawodnika nie odwiesił do szafy kąpielówek aktywnie uczestniczył w zawodach pływackich Masters w kategorii 75+. Trzykrotny mistrz Europy. W 2010 roku na Mistrzostwach Świata Masters zdobył brązowy medal na dystansie 100 m stylem klasycznym.

Panu Bogdanowi udało się połączyć potęgę umysłu z potęgą ciała zgodną z filozofią Pierre de Fredy, barona de Coubertina twórcy francuskiego twórcy Ruchu Olimpijskiego i założyciela MKOL

W dzisiejszych czasach medale zmieniły swój wygląd. Marketing i chęć wyróżnienia się kreują coraz to nowe pomysły.

 

Jak bardzo ewoluowała dyscyplina pływacka świadczyć może to, że na pierwszych nowożytnych letnich Igrzyskach Olimpijskich w 1896 roku, przeprowadzono rywalizację w 4 konkurencjach wodnych, a na IO w Tokyo w 2020 roku wszystkich dyscyplin będzie 33, w tym cztery po raz pierwszy: karate, skateboarding, surfing i wspinaczka sportowa- wśród nich aż 37 konkurencji tylko w pływaniu, dla porównania lekkoatletycznych konkurencji będzie 48. Na IO w Tokio rywalizacja w sportach wodnych (pływanie, nurkowanie, pływanie artystyczne, piłka wodna i pływanie maratonem 10 km) rozpocznie się w sobotę 25 lipca 2020 roku sesjami pływania.

W zdobyciu materiałów i informacji o środowisku pływackim -za co im bardzo dziękuję- pomogli mi sędziowie pływania klasy związkowej Bohdan Tański herbu Jastrzębiec jednocześnie sędzia piłki wodnej, jak również skoków do wody oraz Eugeniusz Waraksa, związani z pływaniem od ponad 60 lat oraz Katarzyna Zajączkowska.

 

Warszawa kwiecień 2019