Tarło Adam (Piotr) h. Topór (przed 1654-przed lub w 1710) wojewoda smoleński

Był najstarszym synem Zygmunta Aleksandra (zob.) i Elżbiety Zofii z Kostków, córki star. lipieńskiego Jana i Barbary z Rozdrażewskich. Rzadko używał drugiego imienia Piotr. Miał braci Mikołaja Jana rotmistrza królewskiego (zm. 1683) i Zygmunta (zm. 1674) oraz siostrę Mariannę (zm. po 1690), zamężną za Mikołajem Jana Lanckorońskim star. nowokorczyńskim.

W l. czterdziestych XVII w. T. uczył się w Szkołach Nowodworskich w Krakowie, kontynuował naukę na Uniw. Krak.; jako student w r. 1655 podpisał dwa dwuwiersze łacińskie umieszczone pod herbem Śreniawa w panegiryku autorstwa Floriana Lepieckiego „Secunda vota secunda omina…” (Cracoviae 1655) z okazji ślubu Jerzego Lubomirskiego z Barbarą Tarłówną (córką Jana Karola kaszt. wiślickiego). Podczas zagranicznej podróży edukacyjnej odwiedził Niderlandy, Francję i Włochy, gdzie wiosną 1664 r. wpisał się do metryki nacji polskiej uniwersytetu w Padwie, t.r był też w Rzymie, skąd wyjechał we wrześniu, żegnając specjalnym listem kardynała V. Orsiniego.

  1. i jego bracia dokonali 10 I 1671 w Zakliczynie podziału majątku po rodzicach, T. objął klucz melsztyński w woj. krakowskim i wsie w pow. pilzneńskim w woj. sandomierskim. Dn. 14 II t.r. otrzymał urząd podczaszego przemyskiego. Jego główną siedzibą był Melsztyn, T. prowadził bogate życie towarzyskie, a w swojej posiadłości często gościł masy okolicznej szlachty, nie odgrywał jednak większej roli politycznej w woj. krakowskim i nie uczestniczył w samorządzie szlacheckim. W l. osiemdziesiątych wystawił na wojnę z Turcją chorągiew pancerną, która w r. 1687 liczyła 53 konie i wchodziła w skład pułku królewicza Jakuba. Chociaż 7 XII 1691 awansowany został T. na woj. smoleńskiego. uczestniczył jedynie w obradach sejmu 1695 r. i w posejmowej w posejmowej radzie senatu. Zapewne nie był dobrym mówcą, a przy tym mówił bardzo cicho; obserwatorzy zauważyli że <<wielkie arcanum powiedział, bo go nikt nie słyszał>>. W czasie wielkiej wojny północnej, w okresie walk miedzy stronnikami Stanisława Leszczyńskiego a konfederatami sandomierskimi wraz z synami należał T. do stronnictwa Leszczyńskiego, z którym był dość spowinowacony przez żonę. Z maja 1707 pochodzi doniesienie o aresztowaniu T-y wraz z dwoma synami przez wojska rosyjskie. O jego dalszych losach brak informacji.

Prawdopodobnie w latach dziewięćdziesiątych XVII w. zapisał T. 8 tys. zł na rzecz kapelanii w Domosławicach, z procentu od tej sumy utrzymywała się miejscowa kaplica Najświętszej Marii Panny oraz szpital. Około 1700 r. sfinansował renowację podniszczonych murowanych zabudowań klasztoru reformatów w Zakliczynie.

W skład posiadanego przez T-ę klucza melsztyńskiego wchodziły wsie Charzowice, Zawada, Faliszowice, i prawdopodobnie Plechnarka, wieś Paleśnica, połowa wsi Gwoździec oraz miasteczko Zakliczyn, zniszczone w czasie <<potopu>>. T. starał się poprawić jego stan, nadając liczne przywileje i statuty cechowe. Tuż przed r. 1695 T. przeniósł swoją siedzibę do Dębna (woj. sandomierskie) niedaleko Tarnowa. Dobra te należały poprzednio do jego brata T-y, Mikołaja Jana, żonatego z Franciszką z Wiśniowieckich, wdową po Kazimierzu Tarle star. goszczyńskim. Mikołaj Jan zmarł bezdzietnie w r. 1683, pozostawiając klucz dębieński swojej nieletniej pasierbicy Annie. T. został jej opiekunem i w l.n. wydał ją za swojego syna Stanisława Franciszka. Być może to T. założył wieś Jastew (koniec XVII lub początek XVIII w.) i tamtejszy folwark. Możliwe, że przez jakiś czas posiadał dobra w woj. krakowskim, które wcześniej znajdowały się w ręku jego bezdzietnie zmarłych braci: Biskupice, wieś Złota, a także Ołpiny Niższę, Żurowa i połowę Ołpin Wyższych, a w woj. ruskim w ziemi przemyskiej wsie Rabe, Hoszów, Matków, oraz zapewne część klucza podhorodecko-ilnickiego. Miał także jakieś dobra w W.Ks.Lit.

  1. zmarł przed 16 II 1710. Pochowany został w krypcie rodzinnej w kościele reformatów p.wezw. MB Anielskiej w Zakliczynie.
  2. żonaty był (przed r. 1674) z Franciszką Teodorą z Opalińskich (1650-1698), córką Krzysztofa (zob.) i Teresy z Czarnkowskich: żona wniosła 50 tys. zł. w posagu. Pozostawił synów: Stanisława (zob.), Piotra (zob.), Jana (zm. 1739) i Michała (1678- 24 XI 1727 w Blois), generała lejtnanta wojsk francuskich. M i c h a ł Tarło, stronnik Stanisława Leszczyńskiego, opuścił wraz z nim Rzpltą w r. 1709; w r. 1710 wysłany został przez niego z Pomorza szwedzkiego, pod pretekstem kuracji „u wód”, w misji dyplomatycznej do Francji. Towarzyszył Leszczyńskiemu w grudniu 1712 w drodze ze Szwecji przez Niemcy i Węgry na Wołoszczyznę i do Mołdawii, w r. 1713 Stanisław wyprawił go z Benderów do Szwecji. Przebywał w otoczeniu Leszczyńkiego w l. 1714-19 w Zweibrücken w Palatynacie, a następnie w Wissembougru w Alzacji, często wypełniając sekretne misje z polecenia Stanisława; jeździł m.in. w r. 1722/3 do Szwecji, a w r. 1725 do Polski. W czerwcu 1725 w imieniu Leszczyńskiego podpisał w Wersalu wstępne porozumienie dotyczące małżeństwa Marii Leszczyńskiej z królem Francji Ludwikiem XV. W r. 1726 został kawalerem francuskiego orderu św. Ducha. Michał Tarło jest bohaterem powieści Ferdynanda Skarbka „Tarło. Powieść historyczna z czasów Stanisława Leszczyńskiego” w: tegoż, Powieści i pisma humorystyczne t.I, Wr. 1840.

Niesiecki IX; Urzędnicy 3/1; Urzędnicy W.Ks.Lit. 4; – Boyé P., Stanislas Leszczynski et la troisième traité de Vienne, Paris, 1898; tenże, Le mariage de Marie Leszczynska et l’Europe, Nancy 1939 (dot. Michała); Bondyra W., Tarłowie i szlachta województwa lubelskiego w pierwszej połowie XVIII w., [w:] Tarłowie. Rola i znaczenie rodziny w dziejach ogólnonarodowych i lokalnych XVI-XVIII wieku, Janowiec nad Wisłą 2007, s. 75-76; Chachaj M., Wykształcenie Tarłów od połowy XVII do końca XVIII wieku[w:] Tarłowie. Z dziejów kulturalnych, gospodarczych i politycznych rodu, t. 2, Janowiec 2009, s. 9-11; Cieślak E, Stanisław Leszczyński, Wr. 1994 (dot. Michała); Jarochowski K., Dzieje panowania Augusta II, Oświęcim 2015, t. 2, s. 32; Pielas J., Dzieje szczekarzowickiej linii Tarłów herbu Topór w XVI wieku, [w:] Tarłowie. Rola i znaczenie rodziny w dziejach ogólnonarodowych i lokalnych XVI-XIX wieku, Janowiec nad Wisłą 2007, s. 22-28; Luchter-Krupińska L., Poczet pań i panów na Dębnie, Tarnów 2005, s. 59-64; Smoleński M., Melsztyn. O zamku i jego panach, o kościele i plebanach, Kraków 1888, s. 69-76; – Acta Nuntiaturae Poloniae, t. XLI, vol. 2, ed. J. Kopiec, Romae 1997; Akta sejmikowe województwa krakowskiego, t. V 1681-1695, opr. A. Przyboś, Wr.cław 1984, s. 136; Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1674, wyd. Z. Budzyński, K. Przyboś, Rzeszów 2000: Rejestr poborowy województwa krakowskiego z roku 1680, opr. E. Trzyna, S. Żyga, pod red. S. Inglota, Wr. 1959; Sarnecki S., Pamiętniki z czasów Jana Sobieskiego, opr. J. Woliński, W. 1958; Wagner M., Źródła do dziejów wojny polsko-tureckiej w latach 1683-1699, Oświęcim 2016, s. 78, 187; – AP w P., Ks. grodz. i ziem. Pozn., Rezygnacje 1426, k. 744.